Jak rozpoznać wychłodzenie organizmu i pomóc osobie zmarzniętej na ulicy

Wychłodzenie organizmu rozpoznasz po silnych dreszczach, bladej i zimnej skórze, niewyraźnej mowie, niezgrabnych ruchach i dziwnej obojętności, a w cięższym stanie po tym, że dreszcze ustają, a człowiek robi się senny i splątany. Jeśli spotkasz taką osobę na ulicy, zadzwoń pod 112, przenieś ją lub zaprowadź w ciepłe, osłonięte od wiatru miejsce, zdejmij mokre ubrania, okryj czymś suchym i nie zostawiaj jej samej do przyjazdu pomocy. To kilka prostych kroków, które w listopadową noc mogą zdecydować o czyimś życiu.

Wiele osób kojarzy wychłodzenie wyłącznie z siarczystym mrozem. Tymczasem do hipotermii dochodzi także przy temperaturze kilku stopni powyżej zera, jeśli ktoś ma mokre ubranie, długo siedzi lub leży na zimnym podłożu, wieje wiatr, a organizm jest osłabiony chorobą, głodem lub alkoholem. Dlatego jesień i przedwiośnie bywają równie groźne jak styczeń.

Jak rozpoznać wychłodzenie na różnych etapach

Hipotermia to spadek temperatury głębokiej ciała poniżej 35°C. Na ulicy nie zmierzysz jej termometrem, ale objawy układają się w dość czytelne etapy.

Stopień	Co widać	Co to oznacza
Łagodne wychłodzenie	Silne dreszcze, blada skóra, zgrabiałe dłonie, przyspieszony oddech, człowiek jest przytomny i odpowiada na pytania	Organizm jeszcze broni się sam, ale potrzebuje ciepła i ochrony przed dalszą utratą ciepła
Umiarkowane	Dreszcze słabną lub znikają, mowa jest bełkotliwa, ruchy niezdarne, pojawia się senność i splątanie	Stan zagrożenia, konieczna pomoc medyczna
Ciężkie	Brak reakcji lub bardzo słaba reakcja, wolny i płytki oddech, trudno wyczuwalne tętno	Bezpośrednie zagrożenie życia

Szczególnie zdradliwy jest moment, w którym ustają dreszcze. Z boku może to wyglądać na poprawę, a w rzeczywistości oznacza, że organizm przestaje bronić się przed zimnem. Osoba w tym stanie często mówi, że nic jej nie jest, odmawia pomocy, a czasem nawet zdejmuje ubranie, bo ma wrażenie gorąca. Nie traktuj tego jako powodu, żeby odejść.

Pierwsza pomoc krok po kroku

1. Oceń, czy możesz bezpiecznie podejść. Sprawdź otoczenie: ruch uliczny, oblodzony brzeg, agresywne zachowanie. Twoje bezpieczeństwo jest równie ważne.
2. Sprawdź przytomność i oddech. Odezwij się głośno, delikatnie potrząśnij za ramiona. Oddech u wychłodzonej osoby bywa wolny, więc obserwuj klatkę piersiową dłużej niż zwykle, do kilkunastu sekund.
3. Zadzwoń pod 112. Podaj dokładne miejsce, opisz stan poszkodowanego i to, jak długo mógł przebywać na zimnie. Nie rozłączaj się pierwszy.
4. Zabierz go z zimna. Najlepiej do budynku, klatki schodowej, sklepu, samochodu. Jeśli to niemożliwe, osłoń od wiatru i odizoluj od podłoża: karton, kurtka, koc pod plecami robią dużą różnicę.
5. Zdejmij mokre ubrania i zastąp je suchymi albo przynajmniej okryj całe ciało, łącznie z głową. Przyda się koc, folia NRC z apteczki samochodowej, śpiwór, dodatkowa kurtka.
6. Poruszaj nim ostrożnie. W ciężkiej hipotermii serce jest bardzo wrażliwe na gwałtowne ruchy. Przenoś w pozycji poziomej, nie każ chodzić ani się wysilać.
7. Podaj ciepły, słodki napój tylko wtedy, gdy osoba jest w pełni przytomna i sama bez trudu przełyka.
8. Zostań do przyjazdu pomocy i obserwuj oddech. Jeśli ustanie, rozpocznij resuscytację i nie przerywaj jej do przejęcia przez ratowników.

Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, ułóż ją w pozycji bocznej bezpiecznej na czymś, co izoluje od zimnego podłoża. O tym, jak udzielać pomocy, gdy na miejscu jest więcej zagrożeń, piszemy w tekście o zabezpieczeniu miejsca wypadku i pomocy poszkodowanym.

Czego nie robić przy wychłodzeniu

• Nie nacieraj skóry śniegiem ani nie masuj rąk i nóg. Masowanie nic nie daje, a może uszkodzić tkanki i przyspieszyć napływ zimnej krwi z kończyn do serca.
• Nie podawaj alkoholu. Daje złudzenie ciepła, ale rozszerza naczynia w skórze i przyspiesza utratę ciepła.
• Nie wkładaj zmarzniętej osoby do gorącej kąpieli i nie przykładaj gorących przedmiotów bezpośrednio do skóry. Termofor lub ogrzewacz chemiczny owiń materiałem i przyłóż do tułowia, pach i pachwin, nie do dłoni i stóp.
• Nie zmuszaj do chodzenia, ćwiczeń czy szybkiego wysiłku, który ma „rozgrzać”.
• Nie zakładaj, że osoba „tylko śpi po alkoholu”. Upojenie i wychłodzenie bardzo często idą w parze, a jedno maskuje drugie.

Kto jest najbardziej narażony i jak zapobiegać

Najczęściej wychłodzenie dotyczy osób w kryzysie bezdomności, seniorów mieszkających samotnie w niedogrzanych mieszkaniach, osób po alkoholu, a także dzieci i ludzi, którzy zgubili się podczas spaceru lub pracy na zewnątrz. Starsi ludzie mają słabiej działający ośrodek termoregulacji i mogą nie czuć, że w mieszkaniu jest za zimno. Jeśli w Twoim bloku mieszka ktoś samotny, zwykłe pytanie, czy ma czym palić i czy działa ogrzewanie, bywa lepsze niż niejedna akcja. Pomysły na takie działania znajdziesz w tekście o strażackich programach dla seniorów.

Gdy widzisz osobę bez schronienia, która nie wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, a mimo to spędza noc na zewnątrz, możesz powiadomić straż miejską lub gminną, policję albo ośrodek pomocy społecznej. Służby znają miejsca noclegowe i ogrzewalnie w okolicy. Przy zagrożeniu życia zawsze dzwoń na 112.

Na własne potrzeby pamiętaj o kilku zasadach: ubieraj się warstwowo, chroń głowę, dłonie i stopy, zmieniaj mokre skarpety i rękawiczki, nie siadaj na długo na zimnym podłożu i nie wychodź na mróz po alkoholu. W samochodzie wożą się koc i folia NRC, a w domowej apteczce przyda się zapas ogrzewaczy chemicznych. Jak skompletować całość, podpowiadamy w poradniku o tym, co powinna zawierać domowa apteczka.